Basis1 augustus 2024
AI Act treedt in werking
De verordening is formeel van kracht. De concrete verplichtingen volgen gefaseerd, volgens de data hieronder.
Vo. (EU) 2024/1689 · art. 113
Van softwareontwikkeling tot GPAI API-gebruik: ST-SCAN analyseert elk IT-contract aan de hand van gespecialiseerde checklists, afgestemd op het Belgisch recht, de AI Act, GDPR en de nieuwste EU-wetgeving.
Eén helder overzicht van elke ijkdatum uit de AI Act, zoals gewijzigd door de Digital Omnibus. Per mijlpaal ziet u drie dingen: de datum, wat er van toepassing wordt en de exacte rechtsnorm.
De verordening is formeel van kracht. De concrete verplichtingen volgen gefaseerd, volgens de data hieronder.
De gesloten lijst van verboden AI-praktijken (art. 5) wordt van kracht: o.a. manipulatie, sociale scoring, ongerichte gezichtsscraping, emotieherkenning op werk en onderwijs, en real-time biometrische surveillance. Organisaties moeten ook zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun personeel (art. 4). Twee bijkomende verboden — nudifiers en AI-CSAM — volgen pas op 2 dec 2026.
Aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden (GPT, Claude, Gemini…) die ná deze datum op de markt komen, moeten voldoen aan transparantie- en documentatieverplichtingen. Tegelijk komt het toezicht op gang: de governance-structuur, de onafhankelijke keuringsinstanties die AI-systemen beoordelen, de algemene sanctieregeling (art. 99) en de regels over vertrouwelijke behandeling van gegevens. De specifieke GPAI-boetes (art. 101) volgen pas op 2 aug 2026.
Eerlijke datatoegang, portabiliteit en interoperabiliteit bij clouddiensten. De switching-regels (exit-clausules, dataportabiliteit) gelden sinds deze datum voor nieuwe én bestaande contracten. De regels tegen oneerlijke contractbedingen (art. 13) volgen op 12/09/2027.
Technische wijzigingen aan aanpalende EU-regels (luchtvaart, machines, voertuigtypegoedkeuring…), vervroegd door de Digital Omnibus. Dit is een opdracht aan de Commissie voor toekomstige normstelling — geen directe verplichting voor aanbieders.
Het gros van de AI Act wordt van toepassing. De transparantieplicht van art. 50 gaat volledig in: chatbots moeten kenbaar zijn (lid 1) en AI-output moet van een digitaal watermerk worden voorzien — een merkteken dat software, maar niet het blote oog, herkent als AI-gemaakt (lid 2). Wie emotieherkenning of biometrische categorisering inzet, moet de betrokkenen inlichten (lid 3), en deepfakes en AI-gegenereerde teksten over onderwerpen van algemeen belang moeten als zodanig gelabeld worden (lid 4). Ook de GPAI-boetes en de nationale/EU-handhaving starten, en elke lidstaat moet een operationele AI-testomgeving (regulatory sandbox) hebben.
Systemen die al vóór 2 aug 2026 op de markt waren, moeten hun output nu ook van dat digitale watermerk voorzien (overgangsregime, art. 111 lid 4). Tegelijk worden twee nieuwe praktijken verboden: AI die niet-consensuele intieme beelden (nudifiers) genereert, en AI die kindermisbruikmateriaal genereert of manipuleert.
GPAI-modellen die al vóór 2 aug 2025 op de markt waren, moeten nu volledig compliant zijn. Ook gaan de nadere regels en leidraden in die de Commissie uitwerkt om te bepalen wanneer een AI-systeem als hoog-risico onder Bijlage I (productwetgeving) valt.
Hoog-risicosystemen uit Bijlage III worden gereguleerd — niet verboden, wél onderworpen aan zware waarborgen (conformiteitsbeoordeling, technische documentatie, EU-databankregistratie, menselijk toezicht). Denk aan AI die cv's screent en sollicitanten rangschikt, of kredietwaardigheid beoordeelt. Uitgesteld van 2 aug 2026 door de Digital Omnibus.
AI als veiligheidscomponent in producten onder sectorale EU-wetgeving (medische hulpmiddelen, machines, speelgoed, luchtvaart) moet aan de hoog-risicoregels voldoen. Bv. AI voor tumordetectie in medische beeldvorming. Verschoven van 2 aug 2027: de extra tijd wordt gebruikt om de AI Act-eisen te integreren in de bestaande sectorale keuringsprocedures. Zo loopt de AI-component mee in één keuringstraject in plaats van twee aparte, dure trajecten.
AI-componenten in grootschalige Europese IT-systemen (bv. voor grens- en veiligheidsbeheer) die vóór 2 aug 2027 op de markt waren, moeten uiterlijk nu compliant zijn.
Art. 5 bevat een gesloten lijst van tien verboden praktijken, verdeeld over tien sub-categorieën (a t/m h, met bbis en bter erbij sinds de Digital Omnibus). Deze AI wordt onaanvaardbaar geacht en is volledig verboden.
Deze AI mag gewoon niet. Er is geen uitzondering die het alsnog toelaat.
Deze AI mag wél, maar alleen onder strenge voorwaarden: extra controles, documentatie en menselijk toezicht.
Daarom staat AI die cv's sorteert of die kredietwaardigheid inschat niet in de verboden lijst, maar in de hoog-risicolijst (vanaf 2 december 2027).
En het verschil met "sociale scoring"? Dat is een verboden systeem dat mensen een algemene gedragsscore geeft en hen daarop afrekent in situaties die er niets mee te maken hebben. Een gewone kredietscore, die enkel naar uw financiële gegevens kijkt voor een concreet krediet, valt daar bewust buiten en is toegelaten.
AI die subliminale of doelbewust misleidende technieken gebruikt om gedrag wezenlijk te verstoren met aanzienlijke schade tot gevolg — inclusief technieken buiten de menselijke perceptie, brein-computerinterfaces en VR.
Verboden sinds 2 feb 2025AI die kwetsbaarheden door leeftijd, handicap of een specifieke sociale of economische situatie uitbuit om gedrag op schadelijke wijze te verstoren.
Verboden sinds 2 feb 2025AI die realistische intieme of seksueel expliciete beelden, video of audio van een identificeerbare persoon genereert of manipuleert zonder diens uitdrukkelijke toestemming.
◷Verboden vanaf 2 dec 2026AI die kindermisbruikmateriaal (Richtlijn 2011/93/EU) genereert of manipuleert. Het verbod geldt wanneer dat het doel van het systeem is, óf wanneer het systeem zulk materiaal door zijn ontwerp, training of architectuur oplevert zonder adequate technische waarborgen.
◷Verboden vanaf 2 dec 2026Personen evalueren of classificeren op sociaal gedrag of persoonskenmerken, met nadelige behandeling in een niet-gerelateerde context of onevenredige behandeling tot gevolg — de "social credit"-systemen.
Verboden sinds 2 feb 2025Voorspellen van de kans op een strafbaar feit uitsluitend op basis van profilering of persoonskenmerken, zonder objectieve verifieerbare feiten. Ondersteuning van menselijke beoordeling op reeds vastgestelde feiten blijft toegelaten.
Verboden sinds 2 feb 2025Gezichtsherkenningsdatabanken aanleggen of aanvullen via ongerichte scraping van gezichtsafbeeldingen van het internet of CCTV-beelden.
Verboden sinds 2 feb 2025Emoties afleiden op de werkplek of in het onderwijs, tenzij uitsluitend voor medische of veiligheidsredenen — wegens de ongelijke machtsverhoudingen en de beperkte betrouwbaarheid.
Verboden sinds 2 feb 2025Personen via biometrie indelen om ras, politieke opvattingen, vakbondslidmaatschap, religie, seksleven of geaardheid af te leiden. Rechtmatig labelen van datasets voor rechtshandhaving is niet verboden.
Verboden sinds 2 feb 2025Real-time biometrische identificatie in de openbare ruimte voor rechtshandhaving is principieel verboden, met drie strikt omschreven uitzonderingen (zie hieronder).
Verboden sinds 2 feb 2025De meest kritieke vragen per contracttype — voor een snelle eerste screening.